Tuesday, November 21, 2017

ළමා කාලයේ මගේ හොඳම මිතුරිය

 
ළමා කාලයේදී මම වැඩි වශයෙන්ම ගැවසුනේ කොල්ලන් සමගිනි. මම කොල්ලන් සමග සෙල්ලම් කලා පමණක් නොව ඔවුන්  එක්ක දඟ වැඩ කොට වැඩිහිටියන් ගෙන් බැණුම් ද ඇසුවෙමි. ඒ කාලයේ අප කෙල්ලන්ව සැලකුවේ මහා ආඩම්බරකාර ජීවීන් විශේෂයක් ලෙසටය​. මේ නිසා අප කෙල්ලන්ට නිතර අරියාදු කලෙමු. මේ අරියාදු නම් ඔවුන් සෙල්ලම් කරන විට ඒ සෙල්ලම් කඩාකප්පල් කිරීම , ඔවුන් ගේ සෙල්ලම් භාණ්ඩ සැඟවීම , ඔවුනට විවිධ නම් කියා කෑ ගැසීම යනාදිය වූයේය​. එහෙත් මා සමග මිත්‍රත්වයක් පවත්වා ගෙන ගිය එක් ගැහැණු ළමයෙකු සිටි අතර ඇය මේ අරියාදු වලින් පීඩාවට පත් වූයේ නැත​. 

ඇය අසල්වැසි ගැහැණු ළමයෙකු වූවාය​. මට වඩා වසරක් පමණ වැඩිමහල් වූවද ඇය මගේ හොඳම යෙහෙළිය වීම විශේෂත්වයකි. මම එක වසරේ ඉගෙනුම ලබමින් සිටියදී ඇය සිටියේ දෙක ශ්‍රේනියේය​. ඒ නිසා මම තවමත් නොදත් අක්‍ෂර ඇය මට කියා දුන්නාය​. 

අප එකට සෙල්ලම් කලෙමු. සෙල්ලම් ගෙවල් සෑදීම මෙන්ම ක්‍රිකට්ද අප ගැසුවෙමු. එහෙත් ඇයට එතරම් ක්‍රිකට් නිපුණතාවක් තිබුනේ නැත​. මේ නිසා ඇය වැඩිපුරම කලේ මට පන්දු එවීමය​. පන් දු එවන විට විකට් එක කෙලින් එවීමට ඇයට අසීරු වූ නිසා බෝලය නිතරම වයිඩ් ගියේය​. පන්දු රැකීමට කෙනෙකු නොවූ නිසා සෑම වාරයකදීම 
පන්දුව පසු පස ගොස් එය අල්ලා ගැනීමට මට සිදු විය​. මේ නිසා මම නොසන්සුන්ව ඇයට කෑගැසුවෙමි. බෝලය කෙලින් එවන ලෙස මම නිතර කීවෙමි. එහෙත් ඇය මගේ කෑගැසීම් වලට කෝප ගත්තේ නැත​. ඇය තුල තිබූ නිවුනු ස්වභාවය නිසා රණ්ඩු , තරහවීම් මතු වූයේ නැත​. 

අප වේල් කාලයට කුඩා හට්ටි මුට්ටි මිලට ගත්තෙමු. තවද කුඩා මැටි ලිපක්ද අප සතු විය​. වරක් අප දෙදෙනා එක්වී හාල් ස්වල්පයක් මෙම කුඩා මුට්ටියකට දමා එයට වතුර එකතු කොට මැටි ලිප උඩ තබා දර ලෙස පොල්කටු කැබලි යොදා ගින්දර පත්තු කලෙමු. පැය භාගයක් පමණ යන විට අපව කුල්මත් කරමින් බතක් ඉදුනේය​. එහෙත් කුඩා ළමුන් දෙදෙනෙකු ගින්දර සමග කරන මෙම සෙල්ලම දුටු වැඩිහිටියන් අප දෙදෙනාට බැණ වැදී ලිප නිවා දැමූහ​. එයින් අපගේ සෙල්ලම් බත් ඉවීම නිමා විය​. 

තවත් වරක් අප දෙදෙනා එකතුවී සරුංගලයක් සෑදුවෙමු. මට අවශ්‍ය වූයේ සරුංගලය ඉතා විශාල ලෙස සෑදීමටය​. උණ ගසක් සොයා ගෙන උණ පතුරු සන්ධි කොට අප සරුංගලය සෑදුවෙමු. සරුංගලය විශාල වූ නමුත් එය උඩ ගියේ නැත​. මේ නිසා  සරුංගලය අහස් කූරක ගැට ගසා උඩ යැවිය යුතු බව මම යෝජනා කලෙමි. ඇය මගේ යෝජනාවට එකඟ වූවාය​. 

ඇය ළමා කාලයේදී මගේ හොඳම මිතුරිය වූයේ මේ එකඟතාවන් නිසා බව කියා මම සිතමි. මෙම ක්‍රියාව විකාර වැඩක් වූවද ඇය ඊට විරුද්ධ නොවී එකඟ වීම මා සිත් ගත්තේය​. එහෙත් වැඩිහිටි විරෝධය නිසා සරුංගලය ගුවන් ගත කිරීමට අපට නොහැකි විය​. 

ක්‍රිකට් ගැසීමේදී ඇයට විකට් එක කෙලින් පන්දු එවීම අපහසු නිසා අප ෆ්‍රෙන්ච් ක්‍රිකට් වලට මාරු වූයෙමු. ෆ්‍රෙන්ච් ක්‍රිකට් අසීරු නැත​. දණහිස් ආවරණය කර ගනිමින් 
පන්දුවට පහර දිය යුතුය​. මේ නිසා අප නිතර ෆ්‍රෙන්ච් ක්‍රිකට් ගැසුවෙමු. 

අනෙකුත් ළමුන් සමග සෙල්ලමටද ඇය ආවාය​. එහෙත් අනෙකුත් කොල්ලන් ඇයට අරියාදු නොකරනු වස් මම පියවර ගත්තෙමි. අප සමහර විට සෙවන්ස් ස්ටෝන්ස් නම් සෙල්ලම කලෙමු. එය ටින් හතක් උපයෝගී කරගෙන දෙපසට බෙදී කරන සෙල්ලමකි. එක් පාර්ශවයක් සිරස් අතට  එක මත එක තබා තිබෙන  ටින් හතක් බෝලයකින් ගසා කඩයි. අනෙක් පාර්ශවය යලි ටින් හත එක මත එක තබා යලි ගොඩ නගන්නට උත්සහ දරන පාර්ශවයට බෝලෙන් ගසා දවා ගනියි. මේ සෙල්ලම ටික වේලාවක් යන විට රළු වෙයි. කොල්ලෝ අත දිග හැර ප්‍රතිවාදියාගේ පිටට බෝලෙන් ගසයි. පිටට වදින බෝලයේ වේදනාව නිසා ඔහු කෙඳිරි ගායි. ටික වේලාවකින් තරඟය රළු වන විට ඇය හිමීට ඉවත් වන්නීය​. එවිට ඉතිරි වන කොල්ලන් සම්බෝල නම් අතිරේක සෙල්ලමට අවතීර්ණ වෙති. මෙම සම් බෝල සෙල්ලම වනාහී බෝලය අතේ තිබෙන එකා ලඟ සිටින එකාගේ පිටට ෆුල් ඩම් දමා බෝලයෙන් දමා ගසයි. කොල්ලන් සම් බෝල සෙල්ලම කරන විට ඇය ප්‍රේක්‍ෂිකාවකි. 

එකල මා ලඟ කැටපෝලයක් තිබුනේය​. මම මේ කැටපෝලයෙන් ගල් විදින අයුරු ඇයට ඉගැන්නුවෙමි. වරක් අප දෙදෙනා අසල්වැසි නිවසක ජනේලයට කැටපෝලය එල්ල කොට විද්දෙමු. ගල් පහරට ජනේලය බිඳුනේ නැති නමුදු එය ශබ්දයක් ඇති කලේය​. ඒ සමගම ගෙහිමියන් පිටතට ආවෙන් අප දෙදෙනා දිව ගොස් සැඟවුනෙමු. ඇය ඉඳ හිට මා සමග මෙවැනි දඟකාරකම් කිරීම මගේ සිත් ගත්තේය​. වරක් අප වටපිටාවේ ඇවිද කුප්පමේනිය ගස් උදුරාගෙන ආවෙමු. මේ කුප්පමේනිය ගස් නිවෙස් අවට දමා අයාලේ යන පූසන් අප පාරට ගත්තෙමු. මෙයද වැඩිහිටියන්ට වදයක් වූයෙන් අප එම ක්‍රියාව ගැන සතුටු වූයෙමු. 

ඇය සතුව බැඩ්මින්ටන් සෙට් එකක් තිබුනාය​. මේ නිසා අප නිතර බැඩ්මින්ටන් ගැසුවෙමු. ක්‍රිකට් වලදී ඉතා පහසුවෙන්ම මට පරදින ඇය බැඩ්මින්ටන් වලදී ආයාසයකින් තොරව මාව පරාජය කලාය​. 

සෙල්ලම් කිරීමෙන් හෙම්බත් වූ අප වරක් කඩයක් දැමුවෙමු. මේ කඩයේ අච්චාරු විකිනීමට අප තීරණය කලෙමු. අසල්වැසියෙකුගේ පැපොල් ගසකට බඩගා මම විශාල අමු පැපොල් ගෙඩියක්  කැඩුවෙමි. ඇය ඔත්තු බැළුවාය​. ඉන් පසු මෙම පැපොල් ගෙඩියේ පොත්ත සුද්ද කොට හීනියට කැබලි වලට කපා මිරිස් , ලුණු , විනාකිරි සහ සීනි මිශ්‍ර කොට අප අච්චාරුව සෑදුවෙමු. ඉන් ගෙවල් අසල පාර අද්දර මේසයක් තබා අප දෙදෙනා කුඩා පුටු දෙකක ඉඳගෙන ගැණුම්කරුවන් එන තෙක් සිටියෙමු. 

අපගේ ගැණුම්කරුවන් වූයේ අසල්වාසී කොල්ලන් සහ කෙල්ලන් ය​. ලෙට්ටකොච්ච කොලයකට තේ හැඳි තුනක් දැමූ අච්චාරුව සත පහකි. අසල්වාසී කොල්ලන් සහ කෙල්ලන් සත පහ බැගින් දී අපගෙන් අච්චාරු මිලදී ගත්තෝය​. සමහර වැඩිහිටියන්ටද අපගේ කඩ සෙල්ලම රසවත් වී ඔවුන් ද අපගෙන් අච්චාරු මිලදී ගත් හ​. තවද තැඹිලි විකුනන්නෙක් , බෝතල් පත්තර කාරයෙක් සහ මාළු කාරයෙක් අච්චාරු මිලදී ගැනීම අපගේ සතුටට හේතු විය​. එක් කොල්ලෙක් පමණ අප අසල දැවටෙමින් අප අච්චාරු විකුනන්නේ අත් සෝදාගෙනද යනාදී වශයෙන් සනීපාරක්‍ෂක ප්‍රශ්න අසන්නට විය​. මේ කුඩා සැන්ටිපෝට්ගේ ක්‍රියාව නිසා අපගේ  බිස්නස් එකට යම් අහිතකර තත්වයක් මතුවේ කියා සිතූ මම ඔහුගේ පිටට පහරක් ගසා ඔහුව එලවා දැමුවෙමි. කුඩා සැන්ටිපෝට් අඞාගෙන නිවසට ගොස් තම මවට මා පහර දුන් බවට පැමිණිලි කරන ලදි. 

මෙසේ පැය කීපයක් යන විට සත පහේ දහයේ කෑලි බොහෝ ගනනක් අප සතු විය​. මෙම සල්ලි මම බෝතලයකට දමාගෙන බහිරවයා මෙන් සුරක්‍ෂිතව තබාගෙන සිටියෙමි. දහවල් වන විට ඇයට කෑමට එන ලෙස මව කීවාය​. මේ නිසා ඇය යළි එන බව කියා ගියාය​. මෙලෙස පැයක් පමණ ගියද ඇය ආවේ නැති නිසා මම කඩය වසා මුදල් සියල්ලම ගෙන ගෙදර ගියෙමි. මගේ සහායිකාවට මම සතයක්වත් නොදුන්නෙමි. ඒ ගැන අද දිනයේ මම කණගාටු වෙමි. 

මෙලෙස සෙල්ලම් කරමින් කාලය ගත කරමින් සිටි අප ක්‍රමක් ක්‍රමයෙන් ඉහල පන්ති වලට ගියෙමු. නව යොවුන් වියට පා තැබීමත් සමග අපගේ මිතුදම් දුරස් වූයේය​. ඉන් පසු අප එකිනෙකාට ආගන්තුකයන් වූයෙමු. 

දශක ගනනාවකට පසු මම එම රසවත් ළමා කාලයට එබී බලමි. කොල්ලන් සමග කර්කශව ගෝරි දමා ගනිමිනි රළුව සෙල්ලම් කරමින් ගත කල කාලය වඩාත් මෘදු කරන ලද්දේ මේ යෙහෙලිය විසිනි. ඒ නිසා මම ඇයට ස්තූතිවන්ත වෙමි.  

වෛද්‍ය රුවන් එම් ජයතුංග 

Sunday, November 19, 2017

තැති ගත් ජනාධිපති



ජනාධිපතිපතිවරයාගේ මුහුනේ හැඟීම් , Body Posture නිරීක්‍ෂණය කරන්න​. වෛද්‍ය පීඨයේ Viva ගන්නා විට අපගේ මුහුණුද තිබුනේ මෙසේය​. 

Saturday, November 18, 2017

ප්‍රේමදාස සහ සෙන්ට් ජෝසෆ්


ප්‍රේමදාස අධ්‍යාපනය ලැබුවේ කොළඹ ශාන්ත ජෝෂප් විදුහලෙන් නොවේ. ඒකාලේ මරදානෙ තිබ්බා ශාන්ත ජෝෂප් නයිට් ස්කූල් කියලා දුප්පත් ලමයින්ට පොඩි පාසලක්. මේ පාසල කොලඹ සෙන්ට් ජෝස්ෆ් එක සමග කිසිම සබඳතාවක් තිබ්බේ නෑ. ප්‍රේමදාස නයිට් ස්කූල් ගියේ කේ ජයතිලක සමග . කේ ජයතිලක මේක කිව්වේ ප්‍රේමදාස මිය ගිය පසුව​. නමුත් කොලඹ සෙන්ට් ජෝස්ෆ් එක ප්‍රේමදාසව අන්දවලා පැවිලියන් එකකුත් හදා ගත්තා. වරක් කොලඹ සෙන්ට් ජෝස්ෆ් ඕබීඒ එකේ මීටිමක එක් පුද්ගලයෙක් ප්‍රේමදාසගේ ක්ලාස්මේට් කෙනෙක් ඉන්නවනම් ඇවිත් ගන්න කියලා රුපියල් 1000 කොලයක් පෙන්නුවා. ඒ කාලේ රුපියල් 1000 කොලයක් කියන්නේ ලොකු මුදලක්. කවුරුවත් ආවේ නෑ. බොරුවක් බව දැනගෙනත් මෑතකදී අග්‍රාමාත්‍ය රනිල් වික්‍රමසිංහ මහතා කොළඹ ශාන්ත ජෝෂප් විද්‍යලයට ගිහින් ප්‍රේමදාස ශාන්ත ජෝෂප් විද්‍යාලයේ සිටි උදාර ආදි සිසුවෙකු බව කිව්වා. බොරුවක් බව දැනගෙනත් ශාන්ත ජෝෂප් විද්‍යලයේ ෆාදස්ලා ඒක අනුමත කරමින් අත්පුඩි ගැහුවා. ඇයි අපි බොරුව බොරුව වශයෙනුත් සත්‍ය සත්‍ය වශයෙනුත් දකින්න බය​? 

Thursday, November 16, 2017

The Hawk and the Dove: World War II at Okinawa and Korea






The Hawk and the Dove is one of the best books on war experience that I have read after Erich Mariya Remarque's "All Quiet on the Western Front." -- Dr Ruwan M Jayatunge   The Author of PTSD Sri Lankan Experience

By Devin Beliveau


World War II veteran Roland Glenn knows that combat soldiers face unimaginable challenges both on the battlefield and when they return home following their service. With his new book, The Hawk and the Dove, Glenn hopes his own life story will illuminate those challenges.  Glenn, an 85-year old Kittery resident, served in the US Army from 1943-1946. As an Infantry Combat Company Commander, Glenn saw significant action at the Battle of Okinawa Island, Japan, the last battle of WWII. “I was in charge of about 200 soldiers, an enormous amount of responsibility for someone 20 years old,” 

Glenn reflected. Asked about his most vivid memories, Glenn doesn’t hesitate. “The killing of fellow human beings in the name of democracy. I was brainwashed to think of the Japanese as sub-human monkey runts. At the time that I served I totally believed in the mission to obliterate the Japs.” Over 109,000 Japanese soldiers were killed at Okinawa, and 12,000 American lives were lost.  As fate would have it, Glenn’s next mission after Okinawa would not be to kill Japanese soldiers, but to help them. After Japan’s surrender following the dropping of two atomic bombs by the US, Glenn was sent to North Korea to repatriate the occupying Japanese soldiers back to Japan.  

“I had the fortunate experience during the time I was in Korea, getting to know the Japanese as fellow human beings rather than the enemy. In the matter of a few weeks I went from killing the Japs on Okinawa to collaborating with them in Korea, and I was able to see them as fellow human beings and develop some friendships, and I’ve written about that transition from killing to collaborating in my book.” Glenn began what would eventually become The Hawk and the Dove back in the 1985. 

Following a major heart attack, “a friend suggested I start writing stories about my life. I got up very early and just wrote whatever came into my head, stuck it in a file folder and stuck it away. In 1995, we had the fiftieth anniversary of the end of the Second World War, and I realized I had written a number of stories about my life in the 1940s. I pulled those stories together into a manuscript and that ‘s how the book got started.” As his narrative progressed, the scope of Glenn’s story expanded beyond the 1940s. 

“The onset of the Middle East wars brought to my attention that I was writing about my own recovery from the massive killing I experienced on Okinawa. As we saw the thousands of personnel returning from the Middle East wars returning with post-traumatic stress disorder (PTSD), my publisher and I began to see that I had written a story about my own recovery from the traumas of combat,” Glenn explained. “There’s nothing in our training that prepares us for the taking of another human life, or observing that happening. I was trained to kill, and that’s exactly what I did on Okinawa Island.  

“One of my major concerns right now is all the veterans returning with the same condition (PTSD). This has got to be one of the biggest stories to come out of the Middle East wars. These veterans will require medical and psychological care for the remainder of their lives.”  Asked what he hopes readers will take away from his book, the retired educator stresses “I do not think that wars solve problems. I strongly believe that stronger diplomatic efforts should be undertaken to resolve international problems. I’m hoping that youth who are considering careers in the military will have the opportunity to read my book. I’m not advocating that young people not have careers in the military, but I am suggesting to our youth that there are many more options to serve our country and our communities than going to war.” The Hawk and the Dove is now available at www.amazon.com, Barnes & Noble, and through orders at local bookstores.


Roland Glenn 

ගාථාව කීම



වන්දාමි බිලිබෝයිස් කප්පං
ද්‍රෝහියන් ගල් කටස් සෙත්ත පොච්චං
ට්‍රාන්ස්ෆෝමර් බස් අග්නි සම්පදා
සමාජවාදං උරේ කත්වා

Tuesday, November 14, 2017

නලීන් ද සිල්වා සහ ජාසිංහ සර්


නලීන් ද සිල්වා පිලිබඳ පොඩි විහිළුවක් කල විට ඔහුගේ ගෝලයෝ මට හෝ ගා බනිති. මම නම් නලීන් ද සිල්වාට විරුද්ධ නැත​. මම ඔහුගේ කතා විවාද ඇසීමට ප්‍රිය කරමි. නලීන් ද සිල්වාට තදවී බනින විට මට මතක් වන්නේ ජාතික ඇඳුම ඇඳි අපගේ පාසලේ සිටි ජාසිංහ සර් ය​. කොල්ලෝ ජාසිංහ සර් ඔරොප්පු කොට ආතල් ගනිති. කොල්ලන් විසින් අවුස්සනු ලැබූ විට ජාසිංහ සර් මෙලෝ කන්ට්‍රෝල් එකක් නැතිව බනිති. නලීන් ද සිල්වා තදවී බනින විට මට අපේ ජාසිංහ සර් මතක් වෙයි. 

වරක් නලීන් ද සිල්වා සහ මහාචාර්‍ය කාලෝ ෆොන්සේකා දොරමඞලාව වැඩසටහනකදී වාද කල ගත්හ​. කාලෝ ෆොන්සේකා නලීන් ද සිල්වා ගේ පොත් ගැන කථා කරමින් මෙසේ කීවේය​. "සියළු ගරු බුහුමන් සහිතව මම කියනවා නලීන් ඔබ කියන අළුත් දේවල් වල සත්‍ය නෑ කියූ සත්‍ය දේවල් අළුත් නෑ " මේ ප්‍රකාශයට නලීන් ද සිල්වා ශූරින්ට මළ පැන  කාලෝ ගෙන් මෙසේ ඇසුවේය " මගේ ලෝකය කියවලා තියනවාද ? අපේ ප්‍රවාද කියවලා තියනවාද ? ලස්සන වසිලීස්සා කියවලා තියනවාද ? පිනෝකියෝ කියවලා තියනවාද ?  මේ පොත් ලැයිස්තුව ඇසූ කාලෝ හිමීට මාරුවී ගියේය​. 

Monday, November 13, 2017

චෙස් සංගමය



නාලන්දේ චෙස් සංගමය ආරම්භ වූයේ 1978 දීය​. මම චෙස් සංගමයේ ආරම්භක සාමාජිකයෙකු වූයෙමි. එහෙත් මේ කාලයට පෙර චෙස් ක්‍රීඩාව මා හඳුනාගෙන තිබුණි. අපගේ ගෙදර පැරණි චෙස් බෝඩ් එකක් තිබූ අතර සමහර ඉත්තන් අතුරුදහන්ව තිබුනේය​. මේ නිසා ලී වලින් ඉතා රළු ආකෘති අතුරුදහන් වූ ඉත්තන් ගේ හිලව්වට කපා නිවසේ සාමාජිකයන් සමග මම චෙස් සෙල්ලම් කලෙමි. එහෙත් පාසලේ චෙස් සංගමය ආරම්භ කිරීමත් සමගම මම වඩාත් ක්‍රමාණුකූලව චෙස් ක්‍රීඩාව වෙත යොමු වූයෙමි. 

අපගේ විද්‍යාලීය චෙස් සංගමය භාර ආචාර්‍යවරිය වූයේ ශාමා ධර්මරත්න ටීචය​. මෙම චෙස් සංගමයේ කෙනත් නුගේගොඩ , හර්ශ මෙන්ඩිස් , නාලක ඩයස් සෝබිත වීරසේකර මෙන්ම ශාමා ධර්මරත්න ටීච ගේ පුතුන් වූ සමත් ධර්මරත්න , සිදත් ධර්මරත්න සහ දිනූ ධර්මරත්න සිටියෝය​. මීට අමතරව තවත් සිසුන් බොහෝ දෙනෙකු සිටි අතර මට ඔවුන් ගේ නම් මතක නැත​.

සිදත් ධර්මරත්න සිටියේ මගේ ශ්‍රේනියේය​​. උසස් පෙළ පන්ති වලදී අප එක පන්තියේ සිටියෙමු. ඔහු චෙස් ශූරයෙකු වූ අතර අන්තර් විද්‍යාල තරඟ වලදී ජයග්‍රහණ රැසක් හිමි කරගෙන සිටියේය​.  මීට වසර කීපයකට පෙර පිළිකාවක් වැළඳීම නිසා සිදත් ධර්මරත්න අපගෙන් අකාලයේ සමු ගත්තේය​. 

චෙස් පුහුණුවීම් තිබූ දින වලදී අප පාසල් වේලාවෙන් පසු රැඳී සිටියෙමු. හිස් පන්තියකට එක් රැස් වෙන අප සංගමයේ තිබූ චෙස් බෝඩ් සහ ඉත්තන් යොදා ගනිමින් සෙල්ලම් කලෙමු. මට සිදත් ධර්මරත්නව පරාජය කිරීම ඉතා අපහසුය​. එහෙත් මම ඔහුගේ එක් දුර්වලතාවක් හඳුනා ගත්තෙමි. සිදත් ප්‍රතිවාදියාට පහර දෙන්නේ ඔහුගේ රැජින උපයෝගී කර ගෙනය​. ඔහුගේ රැජින ඔහුගේ ප්‍රධාන අවිය වෙයි. මේ නිසා වරක් අප අතර තිබූ තරඟයකදී මම​ මගේ රැජින බිලිදී ඔහුගේ රැජින කපා දැමුවෙමි. මේ අනපේක්‍ෂිත පහර නිසා සිදත් ව්‍යාකූල විය​. කොල්ලන් අපගේ මේසය වටා රොක්ව තරඟය දෙස බලා සිටියහ​. එහෙත් ඔහු චෙස් චැම්පියන් කෙනෙකි. ඉන්පසු ඔහු තමන් ගේ කාසල් (රුක්) දෙදෙනා සහ නයිට්වරු දෙදෙනා යොදා ගනිමින් මට ප්‍රහාරයක් එල්ල කොට මාව පරාජයට පත් කලේය​. එහෙත් මම සිදත්ට තියුණු තරඟයක් දීමට සමත් වූයෙමි. මේ සිදු වීමෙන් පසු සිදත් මා සමග තරඟ කරන විට මා විසින් කරන සුවිසියිඩ් ප්‍රහාරය ගැන වඩාත් කල්පනාකාරී වෙමින් තම රැජින ප්‍රවේසම් කර ගත්තේය​. 

කෙනත් නුගේගොඩ අපට වඩා ඉහල පන්තියක සිටියේය​. ඔහු නුගේගොඩ සර් ගේ පුතාය​. මම සමහර අවස්ථා වලදී ඔහුව පරාජය කලෙමි. පැරදී ගෙන එන විට කෙනත් මට තර්ජනය කරයි. " අඩෝ මගේ බිශොප්ව කැපුවොත් මම උඹට ගහනවා " කෙනත් කියයි. එහෙත් මම ඔහුගේ බිශොප්ව කපා දමමි. කෙනත්ව චෙස් තරඟයෙන් පරාජය කරන මා ඔහු ගෙන් ගුටි නොකෑම සඳහා ශාමා ටීච ඉන්නා ඉසව්ව වෙත යන්නෙමි. ශාමා ටීචට මුවා වන මට කෙනත් මුහුනේ ඉරියව් වලින් තර්ජනය කරයි. 

සමහර දින වලදී ශාමා ටීච චෙස් තියරි ඉගැන්වූවාය​. වරක් ඩ්‍රැගන් මූව් එක කරන අන්දම අපට කියා දුන්නාය​.අප මේ මූව්ස් පොත් වල සටහන් කරගෙන ඒ අනුව චෙස් ඇද්දෙමු.  ඒ කාලයේ වයසක චෙස් චැම්පියන් කෙනෙක් බොරැල්ල වයි.එම්.බී.ඒ එකට එන අතර ඔහු මුදලට චෙස් මූව්මන්ට්ස් උගන්වයි. එක් මූව්මන්ට් එකක් ඉගැන්වීමට ඔහු රුපියල් පහක් අය කලේය​. සිදත් මාරාන්තික චෙස්  මූව්මන්ට්ස් ඉගෙන ගත්තේ මේ චැම්පියන් ගෙනි. මේ වන විට එම වයසක ගුරුවරයා ජීවතුන් අතර නොමැති බව සහතිකය​. 

මේ කාලය තුලදී සෝවියට් සංස්කෘතික මන්දිරයේ සෙනසුරාදා දින වල උදෑසන චෙස් පුහුණු කිරීමේ පන්තියක් තිබූ හෙයින් මම එයටද ගියෙමි. මෙයට නාලන්දා විද්‍යාලයේ සිසුන් සමහර දෙනෙකුද ආවෝය​. චෙස් පුහුණු කිරීම් කරන ලද්දේ ජෝහාර් නම් තරුණ මහතෙකි. ඔහු චෙස් ශූරයෙකු විය​. අප පේලියට තැබූ චෙස් බෝඩ් වල එක් පැත්තක සිටින අතර ජොහාර් අප සියළු දෙනාටම එදිරිව තරඟ කරයි. ඔහු එක වටයක් ගොස් යලිත් පළමු චෙස් බෝඩ් එක වෙත පැමින තමන් ගේ දෙවන මූව් එක අදියි. මේ තරඟ සියල්ලෙන්ම පාහේ ජය ගත්තේ ජොහාර් ය​. නමුත් ඔහු අප කරන දෝෂ පැහැදිලි කරයි. මේ නිසා ඔහු සමග චෙස් සෙල්ලම් කරන විට අපගේ දැණුම වැඩුනේය​. 

අපේ නිවසේ පියා සතුව පැරණි චෙස් පොතක් තිබුනේය​. මම මේ පොත බලාගෙන විවිධ ප්‍රහාරත්මක සහ ආරක්‍ෂිත ක්‍රම ඉගන ගත්තෙමි. මෙම පොතේ නයිට්වරු දෙදෙනා යොදාගෙන කරන පහරදීම් තිබූ අතර මම එම ක්‍රමය ඉගෙන ගෙන ප්‍රතිවාදීන්ව පරාජය කලෙමි. චෙස් ක්‍රීඩාව ප්‍රගුණ කිරීමත් සමගම මගේ චිත්ත ඒකාග්‍රතාව ඉහල ගියේය​. එසේම මානසික සමතුලිතභාවය , මානසික සැලසුම්කරණය වැනි අංග වඩාත් දියුණු විය​. මේ නිසා  චෙස් ක්‍රීඩාව මනසට ඉතා හොඳ ක්‍රීඩාවක් බව මම විශ්වාස කරමි. 

වෛද්‍ය රුවන් එම් ජයතුංග 

Friday, November 10, 2017

කියුබාවට අත නොතබනු

 

අශ්වයන් ද ප්‍රවාහන සේවයේ එක් අංගයකි

සෝවියට් සමාජවාදී ක්‍රමය යටතේ  1986  සිට ජීවත් වෙමින්  පෙරෙස්ත්‍රොයිකාවද ඉන් පසු සෝවියට් දේශයේ අසමෝධානයද මම සියැසින් දුටුවෙමි. සමාජවාදී ක්‍රමයේ ධනාත්මක මෙන්ම ඍණාත්මක පාර්ශවයන් ද අප පසක් කලෙමු.  

එකල වර්සෝ ගිවිසුමට සම්බන්ධ වූ සමාජවාදී රටවල්වූ පෝලන්තය , බල්ගේරියාව , රුමේනියාව , නැගෙනහිර ජර්මනිය යන රටවල් ගනනාවකද  මම සංචාරය කලෙමි. එසේම  සෝවියට් සමාජවාදී සමූහාණ්ඩු වූ රුසියාව , බිලොරෂියාව , යූක්‍රයීනය සහ මෝල්දෝවියාව  යන ජනරජ වලද සංචාරය කොට සමාජවාදී ජීවන රටාව අධ්‍යයනය කලෙමි. එහෙත් සමාජවාදී කියුබාවට යාමට මට නොහැකි වූ අතර අවසානයේදී එම භාග්‍ය උදා වන්නේ 2017 නොවැම්බර් මාසයේදීය​. 

1986 දී මම යූක්‍රයීනයේ හිමෙල්නීස්කි නගරයට ගිය අතර එම නගරයේදී මට බොහෝ කියුබානුවන් මුණ ගැසුනි. මේ හැර කියෙව් නගරයේදීද කියුබානු සිසුන් සමග අදහස් හුවමාරු කර ගැනීමේ අවකාශය මට ලැබුනේය​. තවද  ලොස් ඇන්ජලීස් සහ ටොරොන්ටෝ යන නගර වලදීද මට කියුබානුවන් හමුවී තිබේ. කෙසේ නමුත් කියුබාවට ගොස් කියුබානුවන් හමුවීමට ලැබීම විශේෂත්වයක් විය​. 

කියුබාව යනු ලෝකයේ සුවිශේෂ රටකි. 1492 වසරේ කොළම්බස් විසින් කියුබා දූපත සොයා ගන්නා ලදි.  කොළම්බස් පැමිනීමට පෙර ස්වදේශික ඉන්දියානුවන් (සිබෝනි ගෝත්‍රිකයන් ) කියුබාවේ සිටියද ඔවුන්ව ජන ඝාතනයට ලක් විය​. මේ නිසා කියුබාවේ ආදි වාසීන් සිටින්නේ ස්වල්ප ප්‍රමාණයකි.  ටයිනෝ භාෂාවෙන් කියුබාව යනු සාර භූමිය නම් වෙයි.  කියුබාවේ උක්ගස් , දුම්කොළ , කෝපි වගා කෙරේ.

කැරිබියන් දූපත් වලින් වැඩිම ජන ඝනත්වයක් ඇත්තේ කියුබාවේය​. කියුබාව ලෝකයේ විශාලත්වයෙන් 17 අගය දරණ දූපත වෙයි.  ජනගහනයෙන් 51% සුදු සහ කළු ජාතිකයන් ගෙන් සමිශ්‍රණව තිබෙන අතර 11% කළු අප්‍රිකානු සම්භවයකින් යුත් ජනයන් ද 37 % සුදු ස්පාඤ්ඤ සම්භවයකින් යුක්තය​.  අප්‍රිකානු ජනතාව පැවතගෙන එන්නේ හිටපු වහලුන් ගෙනි. නීත්‍යාණුකූලව කියුබාවේ වර්ගවාදයක් නැත​. එහෙත් අභ්‍යන්තරව දිවෙන කළු සුදු භේධ තිබෙන බව මා සමග කථා කල කියුබානුවෝ කීහ​. කියුබාවේ සාක්‍ෂරතාව 99.8% කි. ප්‍රාථමිකයේ සිට විශ්ව විද්‍යාලය දක්වා අධ්‍යාපනය රජය විසින් නොමිලේ දෙනු ලබයි.  

කියුබාවේ සමාජවාදී විප්ලවය සිදු වන්නේ 1959 දීය​. මුල් කාලයේදී තමා කොමියුනිස්ට්වාදියෙකු නොවන බව ප්‍රසිද්ධියේ කියූ ෆිදෙල් කැස්ත්‍රෝ පසුව ඇමරිකානු සම්බාධක නිසා සෝවියට් කඳවුරට හේත්තු විය​. ඇමරිකානු සහාය ලත් කියුබානු ප්‍රති විප්ලවවාදී කොටස් බේ ඔෆ් පිග්ස් හි පරාජය කිරීමත් සෝවියට් මිසයිල කියුබාවේ ස්ථානගත කිරීමත් නිසා ෆිදෙල් කැස්ත්‍රෝ ඇමරිකාවේ උදහසට ලක් විය​. එහෙත් කැස්ත්‍රෝ තම මරණය දක්වා ඇමරිකානු අධිරාජ්‍යවාදයට නොබියව මුහුණ දුන්නේය​. 

කියුබානු ආර්ථිකය ශක්තිය ලැබුවේ සෝවියට් දේශයෙනි. සෝවියට් දේශය කියුබාවට බොහෝ සහනාධාර දුන් අතර බොර තෙල් බැරල් එකක් විකිනුවේ කොපෙක් සුළු ගනනකටය​. එහෙත් පෙරෙස්ත්‍රොයිකාවත් සමග සෝවියට් දේශය වාෂ්ප වී යාමත් සමගම කියුබාවට තම දකුණු අත අහිමි වූවාක් මෙන් වූයේය​. මේ නිසා කියුබාවේ බොහෝ සමාජ ආර්ථික ප්‍රශ්න පැන නැග්ග අතර මේ දක්වා එකී සමාජ ආර්ථික ප්‍රශ්න කියුබානු සමාජය වෙලා ගෙන තිබේ. 

ස්ටාලින් සෝවියට් දේශයේ ඇති කරන ලද සමූහ ගොවිපළවල් ක්‍රමය විප්ලවයෙන් පසුව කියුබාවේද ක්‍රියාත්මක විය​. එහෙත් අකාර්‍යක්‍ෂම පරිපාලනය , ඥාති සංග්‍රහය , පොලිට් බියොරෝව තෘප්තියට පමුණුවන්නට ව්‍යාජ දත්ත සැපයීම​, පොදු අලස බව , වගකීම් විරහිත බව යනාදී කරුණු නිසා බොහෝ සමූහ ගොවිපළවල් බංකොලොත්වී තිබේ. සමහර සමූහ ගොවිපළවල් වල් බිහිවී ඇත​. සමහර ඉඩම් කැනේඩියානු , චීන සහ නෙදර්ලන්ත සමාගම් වලට බදු දී තිබේ. 

මා සංචාරය කල සමාජවාදී රටවල් අතුරින් දිළිඳුම රට කියුබාව කියා මට සිතේ. කියුබාවට බට මොහොතේ සිට දරිද්‍රතාව දැක ගත හැකි විය​. එසේම මුළු රටේ උග්‍ර පේන්ට් හිඟයක් තිබේදෝ කියා මට සිතුනි. ඒ මෙන්ද යත් බොහෝ රජයේ ගොඩනැගිලි මෙන්ම නිවාස තීන්ත බුරුසු වල පහස නොලබා ජරාවාසව​ දිස් විය​. එහෙත් සමහර ගොඩනැගිලි සහ හෝටල් අලංකාර ලෙස පින්තාරු කොට තිබූ බව කිව යුතුය​. 


මෙවැනි දිලින්දන්ද හවානාවේ හිඟ නැත 

මේ වන විට කියුබාවේ ආර්ථිකය යන්නේ රිම් එකෙනි. බොහෝ අත්‍යාවශ්‍ය භාණ්ඩ ජනතාවට බෙදා දෙන්නේ සලාක ක්‍රමයටය​. හාල් , බෝංචි ඇට , මස් , උයන තෙල් , සීනි , බිත්තර , හිඟයක් වෙළඳ පොලේ පවතින අතර මේ භාණ්ඩ බෙදා හරිනු ලබන්නේ කූපන් මගිනි. එහෙත් සලාකයට බෙදන මෙම ආහාර ද්‍රව්‍ය පවුලක යැපීමට ප්‍රමානවත් නොවන බව බොහෝ කියුබානුවෝ පවසති. අතිරේක ආහාර ඔවුන් වැඩි මිලට කළු කඩයෙන් මිලදී ගනිති. මේ සඳහා මුදල් අවශ්‍ය කෙරේ. ඒ නිසා ඔවුන් අතිරේක රැකියා වල යෙදෙති. උදාහරණයක් ලෙස භූගෝල විද්‍යා ගුරුවරියක වූ මේබල් සති අන්තයේ සංචාරකයන් සඳහා ගයිඩ් කෙනෙකු ලෙස සේවය කරන්නීය​. සමහර විශ්ව විද්‍යාල කථිකාචාර්‍යවරු රාජකාරී වේලාවෙන් පසු ටැක්සි එලවති. පාරේ හිඟාකෑ හිඟන්නන් කීප දෙනෙකුද මම දුටිමි. එසේම සංචාරකයන්ට පමණක් අතපෑ  දිලින්දන්ද හවානාවේ වූහ​. 



සාමාන්‍ය කියුබානුවෙකුගේ නිවසක් (හවානා) 

සංචාරකයන්ට හෝටල් වල ආහාර හිඟයක් නැත​. එහෙත් අප හෝටල් වලදී   සොසේජස් , කුකුල් මස් , හරක් මස් , රිබ්ස් , චීස් , යන ආහාර යහමින් කන විට කියුබානු වේටර් වරුන් සහ වේටර්වරියන් ගේ වේදනාකාරී දෙනෙත් මා දුටුවෙමි. තවද ආහාර බොහෝ සෙයින්  බෙදා ගෙන  නොකා ඉවත දමන සංචාරකයන් පොදුවේ කරන්නේ අපරාධයක් බව මා පසක් කලෙමි. මේ සංචාරකයන් ඉවත දමන බිත්තර , මස් හෝ සොසේජස් පවුලක සතියක සලාකය බව ඔවුන් නොදනිති.  මා සමග කතා කල එක් වේටර්වරියක් පැවසුවේ ඇය ජීවත් වන්නේ පස් හැවිරිදි පුතා සහ වියපත් වූ මව සමග බවයි. මවට විශ්‍රාම වැටුපක් ලැබේ. එහෙත් සලාකයට ලැබෙන ආහාර පවුලේ යැපීමට ප්‍රමාණවත් නැත​. මේ නිසා ඇය අසීරුවෙන් හෝ මුදල් සොයාගෙන කළු කඩයෙන් හාල් සහ මස් මිලදී ගෙන ළමයාගේ කුසගිනි නිවන්නීය​. 

හවානා වලදී මම සමුපකාර කීපයක් දුටුවෙමි. භාණ්ඩ හිඟ එම සමුපකාර මට සිහිපත් කලේ 1970 යුගයේ සමගි පෙරමුණ ආණ්ඩුව කාලයේ තිබූ සමුපකාරය​. ඒ කාලයේ  තිබූ එක් විහිළුවක් නම් බොහෝ සමූපකාර වල දොරවල් ගෙවී තිබුනේ මිනිසුන් සමූපකාරයේ දොර ලෙවකා කහට බීම නිසාය​. කියුබාවේ සමුපකාර වල දොරවල් නොගෙවී තිබුනද  මැළවී ගිය එළවලු සහ තම සළාකය ගැනීමට නොසන්සුන්ව පෝලිමේ සිටි මිනිසුන් දැකිය හැකි විය​. 

කියුබාවේ ආර්ථිකය පණ නල ගැට ගසාගෙන තිබෙන්නේ සංචාරක කර්මාන්තයෙනි. කියුබානු විප්ලවය තිබූ කාලයේ බොහෝ ග්‍රාම්‍ය විප්ලවවාදීන් එකල ඉතා හොඳ තත්වයේ තිබූ සංචාරක හෝටල් විනාශ කලහ​. ඒ ඇමරිකානු සංචාරකයන්ට විරෝධය පෑම සඳහාය​. සමහර පිරිස් පවුල් පිටින් පැමින හිල්ටන් බඳු හෝටල් වල කාමර අත්පත් කර ගත්හ​. විප්ලවයේ උණුසුම නිසා මේවා සමාජවාදී ක්‍රියා ලෙස අර්ථ දක්වන ලදි. එහෙත් සෝවියට් ආධාර ක්‍ෂයවී යාමත් සමගම සිදු කල මෝඩකම් අවබෝධ කර ගත් කියුබා රජය යලි සංචාරක හෝටල් අළුත්වැඩියා කොට ඒවා බටහිර සංචාරකයන්ට විවෘත කළහ​. සමාජවාදයේ නාමයෙන් හෝටල් වල ලැග සිටි පවුල් ඉවත් කොට යලි ඒවා ප්‍රකෘතිමත් කළහ​. දැන් මේ හෝටල් වල බටහිර සංචාරකයන් බොහෝ සෙයින් දැකිය හැකිය​.  වර්තමානයේ  සංචාරක කර්මාන්තය නිසා කෙලින් සහ වක්‍රව කියුබානුවන් මිලියන ගනනක් යැපෙති.  


පරණ කාර් අතර BMW එකක් 

කියුබාවේ සංචාරකයන් සඳහා විශේෂ මුදල් වර්ගයක් තිබේ. එය බිහි වන්නට ඇත්තේ එකල සමාජවාදී ලෝකයේ තිබූ අඩුපාඩු අධ්‍යනය කිරීමෙන් පසු විය හැකිය​.  සෝවියට් දේශය , පෝලන්තය ,නැගෙනහිර ජර්මනිය යන රට වල ඇමරිකානු ඩොලර් සහ බ්‍රිතාන්‍ය පවුම් ඉතා අගය කොට සලකන ලදි. මේ නිසා බටහිර සංචාරකයන් ගෙන එන ඩොලර් සහ පවුම් බැංකු වල නීති ගත අගයට වඩා දහ ගුණයක් පමණ ගෙවා මිලදී ගැනීමට ටැක්සි කරුවන් සහ ජාවාරම්කරුවන් පුරුදුව සිටියහ​. උදාහරණයක් ලෙස  එකල (1989) බටහිර ජර්මනියේ ඩොයිෂ් මාක්ස් පහක් නැගෙනහිර ජර්මානියේ කළු කඩයෙන් මාරු කල විට නැගෙනහිර ජර්මානු මුදල් බොහෝ ප්‍රමාණයක් ලැබුනි. මේ මුදලින් දෙතුන් දෙනෙකුට නැගෙනහිර ජර්මනියේ ඉතා හොඳ හෝටලයකින් දිවා ආහාරයක් ලබා ගත හැක​. එහෙත් එකල ඩොයිෂ් මාක්ස් පහකින් බටහිර ජර්මනියේ ලබා ගත හැකි වූයේ හොට් ඩෝග් එකක් සහ මිනරල් වතුර බෝතලයක් පමණි. මෙයාකාරයෙන් ඇමරිකානු ඩොලර් 50 සෝවියට් දේශයේ කළු කඩයෙන් මාරු කල සංචාරකයාට සෝවියට් දේශයේ ජ්‍යෙෂ්ඨ වෛද්‍යවරයෙකුගේ මාසික වැටුපට ආසන්න මුදලක් ලැබුණි.  මෙම ක්‍රමය කියුබාවේ බලධාරීන් අවබෝධ කර ගත් අතර එය වැලැක්වීම සඳහා සංචාරකයන් සඳහා පරිවර්ත්‍ය පෙසෝ නෝට්ටු හඳුන්වා දෙන ලදි. මෙම පරිවර්ත්‍ය පෙසෝ එකක් කැනේඩියානු ඩොලර් එකකට වඩා මිලෙන් අධිකය​. එනම් කැනේඩියානු ඩොලර් 100 සඳහා ගෙවන්නේ පරිවර්ත්‍ය පෙසෝ 78.66 පමණි. 

බොහෝ සංචාරකයන් පවසන පරිදි ඔවුන්ට කියුබාවේ විශාල මුදලක් වැය කිරීමට සිදු වෙයි.  එක් දිනක් සඳහා වාහනයක් කුලියට ගැනීමට ගිය ජර්මානු සංචාරකයෙකුට ඇමරිකානු ඩොලර් 105 ගෙවීමට සිදු විය​. එහෙත් ඇමරිකාවේ හෝ කැනඩාවේදී ආසන්න වශයෙන් ඩොලර් 25 - 30  ගෙවා වාහනයක් එක් දිනක් සඳහා කුලියට ගැනීමට හැකිය​. කියුබාවේදී කුරුම්බා ගෙඩියක් මිලදී ගැනීමට සංචාරකයෙකු කැනේඩියානු ඩොලර් දෙකක් ගෙවිය යුතුය​. මේ අනුව කියුබානු සංචාරක ව්‍යාපාරය විසින් බටහිර සංචාරකයන් ගේ දත් වහල්ලම ගලවා ගනියි. එහෙත් බටහිර සංචාරකයෝ කියුබාවට ඒම ප්‍රිය කරති. කියුබාව පියකරු රටකි. රට වටා වූ මුහුද කියුබාවට ආභරණයකි. 

සාමාන්‍යයෙන් කියුබානුවන් ඉතා සුහදශීලීය​. ඔවුන් එකිනෙකා සමගත් ඉතා සහයෝගයෙන් සාමුහික චින්තනයෙන් යුතුව වැඩ කරති. ඔවුන් නිතරම සිනහසෙමින් සිටිති. ස්පාඤ්ඤ සහ අප්‍රිකානු සංස්කෘති වලින් පෝෂණය වූ කියුබානුවන් සංගීතයට සහ නැටීමට ප්‍රිය කරති.  ශ්‍රී ලාංකික සමාජයේ දැඩි ලිංගික අසහනය සහ පර පීඩක මානසිකත්වය උඩුදුවා ඇත්තේ කියුබානුවන් මෙන්  සංගීතය  සහ නර්තනය  ශ්‍රී ලාංකිකයන් තුල හොඳින් අවශෝෂණය නොතිබීම නිසා බව ඇතැම් විට මට සිතේ. 

කියුබාවේ පාරවල් ඉතා පිරිසිදුය​. කුණු ඉවත් කිරීම ක්‍රමවත්ව කෙරේ. ඒ නිසා මැසි මදුරුවන් අවමය​. ඩෙංගු නිවාරණයේ ඔවුන් ලද සාර්ථකත්වය මේ පරිසරය පිරිසිදුව තබා ගැනීම මත ලද ජයග්‍රහණයකි. එහෙත් හවානා වලදී අපිරිසිදු මෙන්ම උතුරා ගිය කාණු තිබූ පාරවල් කීපයක් මම දුටුවෙමි. 

පාරේ වාහන එලවීම ඉතා විනීතය​. ලංකාවේ මෙන් ගාල කඩාගත් අවිනීත වාහන එලවීමක් කියුබාවේ නැත​. ලංකාවට සාපේක්‍ෂව වාහන පාරවල් වල ඉතා අඩුය​. බොහෝ වාහන 1940 ගනන් වල ඇමරිකානු පැරණි කාර් වන අතර මේවා තවමත් පාරවල් වල දිවීම කියුබානු මිකැනික්වරුන් ගේ දස්කම පෙන්වයි. ඇමරිකානු පැරණි කාර් වලට අමතරව සෝවියට් දේශයෙන් ගෙන්වන ලද ලාඩා , මොස්කවිච් , තවුරියා යන කාර් වර්ගද කමාස් වර්ගයේ සෝවියට් ට්‍රක්ද මම දුටුවෙමි. එසේම අතරින් පතර මර්සෙඩේස් බෙන්ස් සී ක්ලාස් වාහන කීපයක් සහ බී එම් ඩබ්ලිව් කීපයක් දුටුවෙමි. මේ වාහන ධනවත් කියුබානුවන් ගේ හෝ පක්‍ෂයේ බලවතුන් ගේ විය හැකිය​. සාමාන්‍ය ජනයා සඳහා බස් සේවයක් පවතියි. එහෙත් බස් ප්‍රමාණය අඩුය​. අශ්ව කරත්ත සහ බූරුවන් ගැට ගැසූ ප්‍රවාහන කරත්තද මම දුටුවෙමි. මේ ආදිකාලේ ප්‍රවාහන ක්‍රමද යොද ගෙන තිබෙන්නේ ඉන්ධන අර්බුධය නිසාය​. නමුත් සංචාරකයන් සඳහා ලක්‍ෂරි බස් තිබෙන අතර මේ බස් දෙස හෝල්ටිං ප්ලේස් වල සිටින කියුබානුවෝ ඉතා කෑදර දෙනෙතින් බලා සිටිති. 

කියුබාව වටා අගනා වෙරළ තීරයක් තිබේ. මේ වෙරළ ලංකාවේ මෙන් නොව ඉතා පිරිසිදුය​. එසේම සංචාරකයන් සඳහා ආරක්‍ෂිත රිසෝට් නමින් හඳුන්වන හෝටල් පද්ධති සහ වෙරළ තිබේ. මේ නිසා තංගල්ලේ ප්‍රාදේශීය  සභාවේ සභාපති කලාක් මෙන් සංචාරක හෝටලයකට කඩා වැද සංචාරකයෙකු ඝාතනය කොට ඔහුගේ පෙම්වතිය දූෂණය කිරීම වැනි සිද්ධීන් කියුබාවේ නොමැත​. මෙම ආරක්‍ෂිත රිසෝට් වලට සාමාන්‍ය මිනිසුන්ට යා නොහැක​. එසේම සංචාරකයන් ආරක්‍ෂිත රිසෝට් වලින් බැහැරට යාමද අධෙර්‍යමත් කොට තිබේ.  සංචාරකයන් ආරක්‍ෂිත රිසෝට් වලින් බැහැර නොයෑමේ එක් හේතුවක් නම් බටහිර රට වල පාස්පෝට් උදුරාගෙන දුවන  හෝ හොරකම් කරන කල්ලි කියුබාවේ සිටීමයි. මේ නිසා හවානා වල කරක් ගසන විට මම මගේ කැනේඩියානු පාස්පෝට් එක නිරන්තරයෙන්ම ඉදිරි කලිසම් සාක්කුවේ තබා ගත්තෙමි.  මේ හැර මා කුමන රටෙන් ද කියා ඇසූ විට කිව්වේ ඉන්දියාවෙන් කියාය​. ඉන්දියානු පාස්පෝට්  එතරම් ඩිමාන්ඩ් නොවූ නිසාදෝ මාව ජාවරම්කරුවන් ගේ දෙනෙත් වලට ලක් වූයේ නැත​. 

කියුබාවේද ජාවාරම්කරුවන් සිටිති. ඔවුන් පිට කොටුවේ අයියලා බඳුය​. සංචාරකයන් පසු පස ගොස් කුඩු , බඩු හෝ කොල්ලන් ඕනෑද කියා ඔවුන් අසති. සමහරු අසන්නේ කියුබානු සිගාර් හෙවත් සුරුට්ටු අවශ්‍යද කියාය​. සාමාන්‍යයෙන් ඉහල ප්‍රමිතියේ කොහීබා නම් වන කියුබානු සුරුට්ටුවක් මිලෙන් අධිකය​. එහෙත් මේ අයියලා නියමිත මිලෙන් 50 % අඩුවට කියුබානු සුරුට්ටු විකුනති. මේ සුරුට්ටු මැදට දමා තිබෙන්නේ වේලන ලද කෙසෙල් කොලය​. මේ බව නොදත් සංචාරකයන් කෙසෙල් කොල මැදට දමා ඔතන ලද කියුබානු සුරුට්ටු පෙට්ටි ගනන් ජාවාරම්කරුවන් ගෙන් මිලදී ගනිති. 

හවානා වලදී  මම කැනේඩියානු ඩොලර්  50 ගෙවා රියැදුරෙකු සමග පැරණි ඇමරිකානු Chevrolet වාහනයක් කුලියට ගෙන හවානා නගරයේ සුප්‍රකට ස්ථාන බැලීමට ගියෙමි. මේ ස්ථාන අතර රෙවලූෂන් ස්ක්වයා , ජෝන් ලෙනන් උද්‍යානය , හවානාවේ සුප්‍රකට සුසාන භූමිය​, පැරණි ස්පාඤ්ඤ බල කොටුව​, ක්‍රිස්තුස් ප්‍රතිමාව​, එර්නස්ට් හෙමිංවේ නිතර පැමිනි බාර් එක , ඇල් කැපොන් හවානා වලට පැමිනි විට රැඳී සිටි හෝටලය , බැටිස්ටාගේ හවානාහි මන්දිරය , හොසේ මාටි ස්මාරකය වැනි ස්ථාන වූහ​. සමහර ස්ථාන වල චේ ගුවේරාගේ විශාල ප්‍රමාණයේ චිත්‍ර දැකිය හැකි විය​. චේ ගුවේරාද කියුබාවට මුදල් සපයන එක් මාධ්‍යකි. චේ ගුවේරා ගේ ටී ෂර්ට් , කැප් සංචාරකයෝ මිලදී ගනිති. චේ ගුවේරා ගේ ටී ෂර්ට් එකක් සාමාන්‍යයෙන් කැනේඩියානු ඩොලර් 12 පමණ වෙයි. 

දේශීයව චේ ගුවේරා යනු තව දුරටත් තොරොම්බල් කල නොහැකි ප්‍රපංචයක් බව කියුබානු බලධාරීන් අවබෝධ කර ගෙන තිබේ. වර්තමාන කියුබානු තරුණ පරම්පරාවට චේ ගුවේරා හෝ කැස්ත්‍රෝගේ වීර ක්‍රියා අසනවාට වඩා අවශ්‍ය කුස පුරවා ගැනීම සහ අලංකාර ලෙස ඇඳුම් පැළඳුම් කිරීමය​. මා සමග විශ්ව විද්‍යාල සිසුන් දෙදෙනෙකු කතා කල අතර විශ්ව විද්‍යාල අධ්‍යාපනයෙන් පසු රැකියාවක් ලැබුනද එය යැපීමට ප්‍රමාණවත් නොවන බව ඔවුන් කීහ​. බැටිස්ටාගේ කාලයේ කියුබාව අන්වර්ථව හඳුන්වන ලද්දේ ඇමරිකානුවන් ගේ ගණිකා මඩම කියාය​. එකල ඩොලර් විසි පහකට ඇමරිකානුවන් සමග යාමට කියුබානු ගණිකාවන් සිටියහ​. එහෙත් වර්තමානයේ දරුවන් ගේ කුස පිරවීමට බිත්තර දහයකට නිදි වදින ගැහැණුන් සමාජවාදී කියුබාවේ හිඟ නැති බව කියුබාවට නිතර එක ආජේන්ටීනා ජාතික සංචාරකයෙකු මා සමග කීවේය​. 

තරුණයන් ගේ මානසිකත්වය රාවුල් කැස්ත්‍රෝ අවබෝධ කර ගෙන තිබේ. තව දුරටත් ඇමරිකානු අධිරාජ්‍යවාදී බිල්ලා පෙන්වා ජනතාව සන්සුන්ව තබා ගත නොහැකිය​. එසේම පොතේ ගුරු මාක්ස්වාදී න්‍යායන් ඔස්සේ ගොස් ආර්ථිකය තවත් අනා ගැනීමට ඔහු සූදානම් නැත​. රාවුල් කැස්ත්‍රෝ ප්‍රායෝගිකවාදියෙකි. දැන් කියුබානුවන්ට කුඩා ප්‍රමාණයේ ව්‍යාපාර ඇරඹිය හැක​. එසේම තම නිවෙස විකිනීමට හෝ කුලියට දීමට හැකිය​​. දැන් තරුණයන් අත ජංගම දුරකථන දක්නට තිබේ. ඉන්ටනෙට් සේවාවන් ද ඉබි ගමනින් කියුබානු සමාජයට එකතු වෙමින් පවතියි. සන්නිවේදන පහසුකම් නම් 1970 යුගයේ ලංකාවේ තිබූ තත්වය කියා මට සිතේ. වරක් කැනඩාවට දුරකථන ඇමතුමක් ඉල්ලා පැය භාගයක් බලාගෙන සිටීමට මට සිදු විය​. වයිෆයි පහසුකම් නම් රිසෝට් වල තවමත් නොමැත​. ලංකාවේ ඊනියා සමාජවාදීන් ලංකාව කියුබාවක් කිරීමට වෙර දරන අතර රාවුල් කැස්ත්‍රෝ  කියුබාව ලංකාවේ ආර්ථික ප්‍රතිපත්ති වලට සම කිරීමට වෙර දරණු බව පෙනේ. රාවුල් කැස්ත්‍රෝ  විදේශීය ආයෝජකයන්ට අත වනයි. ඔහු විදේශීය ආයෝජකයන්ව  ඉඹලා පිළිගනියි. 

කියුබාව ගැන කතා කිරීමේදී ඔවුන් ගේ වෛද්‍ය සේවාවන් ගැනද කතා කල යුතුය​. තුන්වන ලෝකයේ රටවල් වලට සාපේක්‍ෂව කියුබාවේ හොඳ වෛද්‍ය සේවයක් තිබේ. මම ප්‍රධාන පෙලේ රෝහල් කීපයක්ද ෆාමසි කීපයක්ද දුටුවෙමි. කියුබානු වෛද්‍යවරු ජනතාවට සමීපය​. ඔවුන්ට ඩියුටි ෆ්‍රී වාහන නැත​. ග්‍රාමීය ප්‍රදේශ වල වෛද්‍යවරු අසු පිටින් නිවෙස් වලට ගොස් රෝගීන් බලති. සියළු වෛද්‍ය සේවා නොමිලේය​. එහෙත් පිටරැටියන් මුදල් ගෙවා වෛද්‍ය සේවා ලබා ගැනීමට එති. ඇමරිකාවේ සිදු කරන කොස්මෙටික් ශල්‍යකර්මයක් 80% පමණ අඩු මුදලක් ගෙවා කියුබාවෙන් කර ගැනීමට සංචාරකයන් එති. එසේම නුදුරු කාලයේ මුදල් ගෙවා කියුබානු වෛද්‍ය විද්‍යාල වලින් වෛද්‍ය විද්‍යාව ඉගෙන ගැනීමට අන්තර් ජාතික සිසුන්ට හැකි වනු ඇත​. 

මා සමග හවානා හිදී දිවා ආහාරය ගත් මහාචාර්‍ය Lourdes Zumalacárregui කියුබානු ඇකඩමි ඔෆ් සයන්ස් හි සාමාජිකාවකි. එසේම කියුබානු කොමියුනිස්ට් පක්‍ෂයේ සාමාජිකාවකි. ෆිදෙල් කැස්ත්‍රෝගේ මිතුරියකි. ඇය බෙල්ජියමේද ස්පාඤ්ඤයේද විශ්ව විද්‍යාල වල ආරාධිත කථිකාචාර්‍යවරියකි. ඇය පැවසූ පරිදි ෆිදෙල් කැස්ත්‍රෝ හොඳ කථිකයෙකි. එහෙත් රාවුල් කැස්ත්‍රෝ තුල  කථා කිරීමේ දක්‍ෂතාව එතරම් නොමැත එහෙත් ඔහු නිහඞ වැඩකාරයෙකි. මහාචාර්‍ය Lourdes Zumalacárregui පවසන පරිදි කියුබානු සමාජය පරිවර්ථනය වෙමින් පවතියි.  එහෙත් මෙම පරිවර්ථනය කුමන දිශාවටද කියා තවමත් කිව නොහැක.

වෛද්‍ය රුවන් එම් ජයතුංග 

Wednesday, November 8, 2017

තෙල් නැව


අන්න බලන් නැව
හාබරයට තෙල් 
අරගෙන එනවා 
හද සෝක තැවුල් නිවෙනා 
අර්ජුනයගේ මව් ගී නිතී ගැයෙනා 

Tuesday, November 7, 2017

මගේ කළු සුදු සිහිනය



මගේ කළු සුදු සිහිනය 
වර්ණයට නගන්න 
කළු සුදු ඉවතලා 
එය නානා රටා සහිතව 
වර්ණ ගන්වන්න 
මගේ කළු සුදු සිහිනය 
ඉවත්ව යන විට
ඔබ විසින් වර්ණවත් කල 
ඒ විචිත්‍ර සිහිනය 
මා වැළඳගනිමි 

Wednesday, November 1, 2017

බෆලෝ සොල්දාදුවන්


 


බොබ් මාලේ කරේ 
අහලම නෑ රෙගේ 
අප වෙමු බෆලෝ සොල්දාදුවන් 
නියෝගයට පාද තබන 
නියෝගයට වෙඩි තබන 
ජීවිතය වර්ණාන්ධ ගන්වා 
අසිහියෙන් මාර්ගය සොයන 



Tuesday, October 31, 2017

මුහුණු පොතේ කාන්තා ලිංගික හිංසන මාෆියාව

 
 
මා විසින් ලියන ලද කාන්තා හිංසනයේ තවත් පැතිකඩක් ලිපිය පළ වීමෙන් පසුව කාන්තාවන් ගනනාවක් මා අමතා ඔවුනට මුහුණු පොතේ එක්තරා කණ්ඩායමක් විසින් කරන ලද ලිංගික හිංසන විස්තර කලහ​. පෙනී යන පරිදි මොවුන් සමූහයක් ලෙස එක්ව එතරම් ආරක්ශාවක් නොමැති කාන්තාවන් කොටුකරගෙන තිබුනහ​. මුලින්ම අදාල කාන්තාව සමග සබඳතාව ගොඩ නගාගෙන ඇත්තේ සිලෝන් ටුඩේ පුවත් පතේ සේවය කල මාධ්‍යවේදිනියක කියන තැනැත්තියකි. ඇය විසින් අදාල කාන්තාවගේ සියළු විස්තර වරින් වර ලබාගෙන තිබෙන අතර ඉන් පසු  අදාල කාන්තාව ඔවුන් ගේ චැට් කණ්ඩායමට සම්බන්ධ කරන්නීය​. චැට් කණ්ඩායමට සම්බන්ධ වූ පසු මුලින්ම අතිශයින්ම පුද්ගලික කරුණු ලිංගික දිවිය ගැන පවා හාර අවුස්සා ප්‍රශ්න අසා තිබේ. හෙලිවූ පරිදි   එම කණ්ඩායමේ පිරිමි සාමාජිකයන් විසින් කොටු කර ගන්නා ලද   කාන්තාවට මුලින්ම ලිංගික යෝජනාද ඉන් පසු වරින් වර අසභ්‍ය පින්තූරද යවා තිබේ. මෙම ලිංගික යෝජනා වලට එකඟ නොවූ කාන්තාවන්ට මුහුණු පොත හරහා  ප්‍රසිද්ධියේ  අපහාස කිරීම සහ බිය වැද්දීම මොවුන් විසින් සිදු කරන ලද බව වාර්තා වේ. එක් කාන්තාවක් විසින් හෙලි කරන ලද අන්දමට මෙම කණ්ඩායමේ සාමාජිකයෙක් විසින් ඇයට තමන් ගේ නිරුවත් චායාරූප එවන ලෙසටද බල කොට තිබේ. මෙම වින්දිත කාන්තාවන්  බොහෝ දෙනෙකු   ලැජ්ජාව නිසා තමන්ට සිදු වූ අතවරයන්  නිහඞව විඳ දරා ගෙන තිබේ.  මුහුණු පොත හරහා ක්‍රියාත්මක වූ මෙම ලිංගික මාෆියාව තවමත් සක්‍රිය අතර මේ පිලිබඳ අවධානයෙන් සිටීම යහපති. ඉදිරි කාලයේ මේ කණ්ඩායම විසින්  විවිධ කාන්තාවන්ට කරන ලද හිංසන පිලිබඳ විස්තර ඉදිරිපත් කරන්නෙමු. 

Monday, October 30, 2017

මෙත්මලී දිසානායක සහ කාර්ලා හෝමෝල්කා



මෙත්මලී දිසානායක යනු සිලෝන් ටුඩේ පුවත් පතේ සේවය කල මාධ්‍යවේදිනියකි. ඇයට එල්ල වූ බරපතල චෝදනාව නම් ප්‍රන්සයේ වෙසෙන කුමාරි පරණවිතාන නම් කාන්තාව මුහුණු පොත හරහා ලිංගික හිරිහැරයකට ලක් කිරීමට පුරුෂයෙකුට උපකාර කිරීමය​. මේ ලිංගික හිංසනය පිලිබඳව කුමාරි පරණවිතාන මහත්මිය විසින් පොලිස්පතිවරයාට යවන ලද ලිපිය මෙතනින් කියවිය හැකිය​. http://transyl2014.blogspot.ca/2017/10/blog-post_6.html

කාර්ලා හෝමෝල්කා යනු කාන්තාවන්ට විවිධ ලිංගික අතවර කිරීම සඳහා පෝල් බර්නාඩෝ නම් පුද්ගලයාට සහාය දුන් කාන්තාවකි. ඇය පෝල් බර්නාඩෝට අපයෝජනය කිරීම සඳහා කාන්තාවන් ඇමට හසු කර දුන්නාය​. 

ගැහැනියක වූ  කාර්ලා හෝමෝල්කා අනෙකුත් කාන්තාවන් අපයෝජනය සඳහා පෝල් බර්නාඩෝට උපකාර කලේ මන්ද කියා මනෝ විද්‍යාඥයන් තර්ක කලහ​. පසුව පෙන්වා දෙන ලද්දේ   කාර්ලා හෝමෝල්කා තුල තිබූ අවිඥාණික සම ලිංගික ආශයන් නිසා ඇය මෙසේ පෝල් බර්නාඩෝට කාන්තාවන් බිල්ලට දුන් බවය​. 

Military Suicides during the Eelam War in Sri Lanka



Ruwan M Jayatunge M.D. 

During the Eelam War (1983 -2009) a significant numbers of   the Sri Lankan military forces had committed suicide and some of the victims believed to have suffered from combat related stress. Psychological autopsies of some of the cases revealed that the victims had depression, posttraumatic stress, psychiatric illnesses, addiction issues, relationship problems and severe   work related stresses. Most of these suicides could have been avoided with early interventions.


From 1987 to 2009 the Sri Lankan Military had launched nearly 25 major military offensives against the LTTE. In these military missions the members of the armed forces underwent severe battle stresses that affected them physically and psychologically. Some combatants witnessed the deaths of their buddies as a result of sniper fire, mortar and artillery attacks. Many witnessed the gruesome realities of the war.  Following the overwhelming combat stress many had nostalgic and pessimistic feelings about life. Some soldiers could not cope with the devastating events related to the war and took their own lives on the battlefield. These actions were condemned by the military law and criticized as acts of cowardice. Downheartedly most of these victims did not receive military honor posthumously or pensions for their dependents. But the fact remains that a notable percentage of combatants committed suicide were psychological casualties of the war probably shattered by the combat stress or battle fatigue. Therefore proper investigations would be needed to extract the truth behind these military suicides and cases should be reviewed through a compassionate eye.


Suicides in the midst of the battle

Some military suicides had been recorded during the active combat. Following abstract from an eyewitness’s account during theElephantPassdebacle that occurred in 2000 due to the inefficient strategic evacuation plan. During the EPS debacle, 359 military personnel were killed, 349 were listed as Missing in Action and some 2500 were injured. Corporal KXX29 described the events that took place between the 21st of April 2000 and 22nd of April 2000.

……. The enemy was advancing and we were retreating towards Palei. I saw a number of soldiers fell down on the way due to exhaustion and to the heat wave. We could not help anyone and we had to move forward. The enemy was attacking us with mortar and sniper fire. Our soldiers were scatted all over. In the meantime the enemy followed us. We attacked them with our light weapons. Soon our ammunition was over. Our only option was to go to Palei and join the battalion strong hold there. 

My buddy was exhausted, he asked me to leave him and walk away. I left him near a bush. He had a grenade in his hand. He told me that when the enemy comes near him he would explore the grenade. I had no option, the enemy was coming nearby. I had to abandon my buddy and go. While I went further I heard a grenade explosion. I was upset but the physical exhaustion and dehydration had blocked my sorrowful thoughts. When I went to Palei I merely lost my consciousness. I was admitted to the hospital. Upon my discharge I looked for my buddy but he was not among the survivors. Later he was pronounced as MIA. 


Combat Related PTSD and Suicides

Research and investigations revealed that the combat related PTSD was emerging in the Sri Lanka Army (Fernando & Jayatunge 2010). Numerous researches indicate that there is a correlation between combat trauma and suicidal behaviors (Knox, 2008). Studies suggest that suicide risk is higher in persons with PTSD (Ferrada,  Asberg, ., Ormstad, & Lundin 1998).   Many researchers believe that    disturbing symptoms of PTSD increase the suicide risk and others of the view that comorbid psychiatric symptoms that are associated with PTSD drive the victims to commit suicide.

A study done during 2002 – 2006 discovered that among the 56 Sri Lankan combatants with full blown symptoms of PTSD, 17 of them had past suicide attempts. They have had suicidal ideation, specific suicidal plan, mode and action. Their lives had been saved either by an intervention by a family member or a military buddy.   (Fernando & Jayatunge 2010)


Many Sri Lankan combatants suffered from PTSD or gross battle fatigue often tried to hide the fear feelings that were associated with combat stress. The avoidance of combat events and places or manifestation of fear feelings were considered as an act of cowardice. There were a number of disgraceful names that had been used to call the battle fatigued soldiers. The words like Lossa (loser)  Chokalat Soldaduva (Chocolate Soldiers) had been widely used.  Therefore the suffers often took extreme effort to hide their battle fatigue symptoms.


In the early stages of the war military doctors paid their attention to the physical wounds rather than the mental wounds. Generally those who had flashbacks, nightmares and avoidance were blacklisted as cowards, malingerers or drug (cannabis) uses. Therefore many soldiers repressed their horrendous memories about the war and served in the battle field facing the enemy. Some went in to dissociation (psychogenic epilepsy, psychogenic tremors, and fugue states) and having medically unexplainable symptoms such as pain related somatic symptoms. It has been reported that overwhelmed soldiers had acute stress reactions in the war fronts. Combatants with   posttraumatic stress and comorbid depression who had no escape route often took their lives on the battlefield.


Lt BXX26 witnessed the death of seven soldiers in Paranthan (in Northern Sri Lanka) following mortar attacks. Although he was physically unharmed he witnessed how the incoming mortar killed seven of his men immediately. Their bodies were blown in to pieces and this horrible event caused an acute stress reaction in him. Later he was evacuated to Colombo. After the Paranthan incident Lt BXX26 experienced intrusions, flashbacks, nightmares and avoidance. He was diagnosed as having PTSD.  Lt BXX26 felt that he was personally responsible for the deaths of seven soldiers in Paranthan and had severe survival guilt. Following overwhelmed negative feelings several times he tried to commit suicide. His treatment took years and finally the doctors were able to diminish the survival guilt and suicidal ideation.


L/ Cpl WXX43 became a psychological casualty of the war after handling human remains at Mulative.   For many years he felt depressed and troubled by nightmares. L/ Cpl WXX43 could not forget the decomposed and swollen bodies that he buried at Mutative. Some of the victims were known to him. He felt utterly despaired after this horrific experience and after sometime diagnosed with PTSD.  He was consuming large amounts of alcohol to evade startling reactions and nightmares. In 2003 he decided to take his own life and took poison. His life was saved by immediate hospitalization.


Private MXX33 underwent traumatic battle events in the North and as a result of war trauma he suffered full blown symptoms of PTSD. His condition was undetected and untreated for a number of years. After he became a psychological casualty of the war his behavior changed drastically. He became hostile and several times he was charged with disciplinary infractions. He could not serve in the operational areas following avoidance (which is a marked clinical feature in PTSD).   He felt uncomfortable to travel in military vehicles (which trigged after seeing a land mine explosion in Mannar) and to carry fire arms. But the military duties demanded him to serve in the operational areas with fire arms. He could not get a help from his unit and finally decided to become AWOL.


He found a job in a private company as a driver.  While he was employed in the company his PTSD symptoms troubled him once again. He had nightmares, intrusions and flashbacks. His memory was fading and he could not concentrate. His hostile behavior led his wife and children to leave him.  Following stress, isolation and depression he tried to commit suicide by hanging. His neighbors immediately intervened and hospitalized him. At the hospital he revealed that every night in his dreams he used to see the horrible events of the war. When he was experiencing flashbacks he could hear gun fire and the helicopter sounds.    He could not tolerate noises and his emotions had become numbed. After structured clinical interviews Private MXX33 was diagnosed with PTSD and sent for appropriate treatment.  He rejoined the Army and today serves as a productive member. He is now free of suicidal thoughts.



Suicides Triggered by Post Combat Depression 

The component of depression was evident to Dr. Mendez Da Costa who introduced the term Irritable heart during the US Civil War and Lt Col (Dr.) Fredric Mott who coined the term Shell Shock during the World War one. Depression is common among the combatants. The feeling of guilt and despair plays a major role in post combat depression. Post combat depression is evident among some combatants who were exposed to traumatic battle events. Apart from common depressive signs, Post Combat Depression is usually characterized with unresolved mental conflicts, survival guilt, negative interpretation of combat events and pessimistic outlook on the post combat environment (Jayatunge 2010)

Depression is a mood disorder in which pathological moods and related vegetative and psychomotor disturbance dominate the clinical picture. The Post combat depression  is described as a group of symptoms such as anhedonia (feeling of sadness and loss of ability to experience pleasure) low energy, decreased libido, reduced life interests, somatic pain, alienation, numbing, self-blame and survival guilt that is experienced by combat solders after exposing to traumatic battle events. Depression causes a disturbance in a soldier’s feelings and emotions. They may experience such extreme emotional pain that they consider or attempt suicide.


Soldiers could suffer from depression as a result of survival guilt, collateral damage to the civilians and constantly living in a socially deprived environment. Many soldiers become desolated about their lives and tend to have nostalgic feelings. They gradually shift away from the rational reasoning and find death as an answer to their agonizing problems. Social isolation, moving away from their buddies and lack of unit help and cohesion aggravate the situation leading the soldier to commit suicide.


Private KXX32 took an immense effort to save his buddy who sustained a gunshot injury to the stomach during the Operation Jayasikuru. (The Operation Jayasikuru or the Victory Assured military campaign was launched in 1997 to regain the LTTE-held Wanni and Mullaitivu areas and subsequently to open a land route through Wanni and Kilinochchi districts to link up with the Jaffna Peninsula).  He carried his wounded friend for more than a kilometer to the nearest medical point. On the way his buddy passed away. This event caused devastating results. Private KXX32 felt that he was personally responsible for the death of his friend and went in to severe depression. But he did not seek any medical or psychological help.  Survival guilt troubled him so enormously and on one occasion he made an unsuccessful secret attempt to remove the pin of a grenade.


In the later years he was contemplating to commit suicide. When he participated in operations he took unnecessary risks anticipating enemy fire. Several times he walked to the enemy lines and deliberately exposed himself in to  dangerous and suspected enemy sniper points.   Meanwhile his clinical depression progressed with severe headaches and that forced him to seek medical attention. During the medical assessment his depressive elements were elicited and then treated accordingly. His illogical and irrational thoughts were challenged in friendly mediation and finally Private KXX32 realized that he was not responsible for his buddy’s death.


Lt JXXY54 served 19 years in the Army and most of his time was spent in the operational areas. After participating in many military operations he became physically and mentally tired. He had low energy, pessimistic view of the military life, feelings of worthlessness and guilt, impaired concentration, insomnia, diminished interest in pleasurable activities and recurring thoughts of death. He had been planning to commit suicide. In his own words Lt JXXY54 described his wistful feelings thus.


I have been serving in a fighting unit of the Sri Lanka Army since 1982 and participated in numerous battles. I joined as a private and then was able to get promotions due to the bravery that I had demonstrated on the battle. I was decorated several times.  Over the years I saw deaths and annihilation. Most of my unit members are dead and only a few are remaining. I think I am tired and exhausted. I don’t see glory in war anymore. Everything ends in death.  I have a great compassion for my friends who perished in front of my eyes in Welioya, Palampiddi, Kanagarayankulam , Mankulam and other  places.  I know they would never come back and their families would never have peace. I wish I was dead with them. My world has fallen apart and I feel that I am lost and I am unable to feel happiness anymore. I don’t see a specific reason that I should keep on living”.    

In 2002 Lt JXXY54 was diagnosed with Major Depressive Disorder and treated with medication and psychotherapy.


Bunker Suicides in the North 

Bunker suicides were common during the Eelam War. The bunkers were used to protect the military camps and often situated inner and outer perimeter of a camp.  These bunkers were made of Palm or coconut logs and covered with sheets. The living conditions were extremely hash in the bunkers. It had minimum comforts. The day time inside the bunker was   awfully hot  and when it rained the water stagnated inside the bunkers. Two or three soldiers did bunker duties and often they had to be vigilant for long hours.  They did not receive adequate rest or sleep.  Chronic sleep deprivation was very much common among the soldiers who did bunker duties. They had to serve months and months without leave and many soldiers became exhausted. Boredom, monotony, isolation and uncertainty, distressing feeling of unexpected enemy attacks hugely affected   the combatants and their mental health. Following overwhelming stress some soldiers shot themselves while on bunker duties.  Frequently the combatants used their firearm to commit suicide. In some extreme cases explosives (grenades) had been used. According to the unit members most of the victims had suicidal warning signs prior to their deaths. Some had openly talked about their deaths and displayed a number of suicidal warning signs.

Private CXX27  served in Muhamale area in Jaffna before committing suicide in 2005 during the ceasefire agreement. He had served in the military for over five years and participated in the Operation Agnikeela in 2001. According to his friends he was troubled by personal issues and became more and more isolated.  Once when his buddy went to have his lunch Private CXX27 was alone in the bunker. While the other members were having lunch they heard a gunshot from Private CXX27 bunker. When they went inside his bunker they saw Private CXX27 had shot his head with his personal weapon.



Suicides following Hazing   

Bulling and hazing had been reported from the Northern war front. Hazing was one of the issues that led some soldiers to commit suicide. It has been noticed that lack of monitoring by the officers and fruitless platoon leadership had led to critical situations.

In many armies around the world hazing has become a common but extremely damaging factor. Some senior NCO s use hazing to implement discipline and surge the physical and mental endurance. Physical punishments, vigorous exercise were frequently used to discipline the soldiers. Beatings were not uncommon. But often hazing had caused disastrous outcomes.  Sometimes Sexual harassments had occurred in the battle fields and victims had no escape route.  Many of these unfortunate events ended up in desertion, self-harm or sometimes suicides.


Private WXVX shot his stomach following hazing by two corporals in 2005. The bullet pierced through his bowels but likely the vital organs were not damaged. The Renowned Military Surgeon Dr. S.S Jayarathne performed urgent laparotomy and saved the soldier’s life. After his recovery Private WXVX was diagnosed with Adjustment Disorder. The investigations revealed that the senior Corporals had used inhuman methods to harass Private WXVX.


Work Related Stress

The ongoing war condition in the Northern Sri Lanka had created severe demands and tension among the soldiers and officers. Although the resources and manpower were limited the Sri Lankan military did their best to defend the enemy attacks.   The enemy attacked in unexpected moments and these attacks caused human lives and destruction of property. There were no adequate numbers of soldiers to hold the ground especially during the Operation Jayasikuru in 1997. It became one of the major problems in the Army. The soldiers had to fulfill numerous duties. Lack of men power caused heavy burden on solders.  Severe work related stresses were mounting among the officers and soldiers who faced a gruesome enemy.

The soldiers who served 30 – 45 days in the war zone had 10 days of leave. When the military operations surged this leave system changed and many soldiers had to serve a number of months without any recuperation or leave. The soldiers had no regular leave and sometimes their leave got cancelled unexpectedly.  The soldiers could not attain their family commitments and it led to deep frustration and disappointments.   Commonly the soldiers felt angry and disenchanted when their leave were cancelled.  The burnouts were in abundance. Some work related stresses ended up in fatal outcomes.



Relationship Problems 

A large number of the members of the military forces who served during the war were young people. The nature of their work and duty prevented them frequently meeting with their loved ones accumulating severe relationship issues.  Some surveys indicate that lack of trust, self-esteem issues and jealousy had caused many relationship problems. In addition Conflict and stress aggravated relationship problems caused risk of suicide among the soldiers. It has been reported that some young soldiers had committed suicide following failed love affairs.

Private CXX24 became extremely devastated when his girlfriend left him.  He frantically tried to call her but did not get a reply. Then he applied for leave to get two day vacation to meet his girlfriend. Regrettably his   leave was not approved by his commanding officer.  Private CXX24 made one last try to call his girlfriend and then went to the wash room and hanged himself with his shoelace. One of the soldiers who became suspicious of Private CXX24‘s movements informed the unit Sergeant. When they broke in they saw Private CXX24 was hanging. Soon they gave first aid and hospitalized him. He was treated for three weeks at the hospital and later diagnosed with Adjustment Disorder. After the medical management Private CXX24 was referred for counselling.



Murder–Suicides

A murder–suicide is an act in which an individual kills one or more other persons before or at the same time as killing himself or herself. Over the past thirty years several murder -suicides had been reported from the combat zones in Sri Lanka. Mostly these unfortunate incidents were triggered by work related disputes and in severe harassments. In 2012 a soldier on duty in the North turned the gun on his colleague following a personal argument before killing himself.


Modes of Military Suicides 

During the War combatants used numerous methods to end their lives. Frequently they used their fire arms to shoot themselves. Mostly head neck, chest, abdomen or under the chin were the selected anatomical sites where the combatants frequently decided to put the bullet through. In many cases soldiers shot themselves in front   of their buddies or sometimes in isolated places. Some left suicide notes before taking their lives. These letters reflected the depression and anxiety they were experiencing. Often these letters were addressed to their mothers or girlfriends.

Hanging and taking poison were not uncommon. There were numerous occurrences where soldiers took medication overdose to commit suicide. The victims often took Paracetamol or prescribed psychiatric medication (SSRI, Lithium, Sodium Valproate, Risperidone, Clozapine etc.) to overdose. We have found that some soldiers walked to the enemy lines (later they confessed) expecting a sniper fire. In another event we found a soldier planned a road traffic accident to masquerade the suicide. He sustained fractured femur and broken ribs after the attempt. There is an unbreakable link between suicidal intention and taking unnecessary risks on the battle field.


Following is a narration by a Corporal who witnessed an attempted suicide in a bunker in Jaffna in 2003.

Several days we observed that Lance Corporal GXX was not in his proper senses. I noticed extreme changes in him over the past few weeks. He had a problem with his girlfriend and he was planning to go home for his leave turn. But his leave was cancelled two days ago. He did not speak with us like early days. He wished to be alone and he was thinking of some problem that affected him relentlessly. He smoked heavily sometimes violating night rules. I noticed that when he was doing the bunker duties he was not paying attention. He was severely scolded by the unit Sergeant this morning. But Lance Corporal GXX did not show any emotions in front of the Sergeant. When the breakfast was brought as usual we ate ordering Private Priyantha to be on guard. Lance Corporal GXX did not eat much. He was thinking about something. Finally I asked what the hell is wrong with you. But he did not reply. Suddenly he got up and got hold his T56 then loaded the gun and   put the muzzle of the gun under his chin and then tried to pull the trigger. Immediately I got up and grabbed the gun from him, then I slapped him. You are a coward I scolded him. Then Lance Corporal GXX started crying and said let me die.  But we took him to the Sergeant and then to the Commanding Officer.  Later he was taken to the Palali Military Hospital. 


Manipulative Behavior and Suicide Threats 

Some combatants use suicide threats as a part of malingering and manipulative behavior in order to fulfill their petty egoistic needs. The malingerers often use conscious deception to avoid unpleasant duty, hazardous work, or active combat situations. But often these people have underlying issue especially work related stress or work related confrontations. Therefore rather than punishing the person under the military law its necessary to assess the condition and pending threats while providing answers to their imminent  problems.


Suicides in the Post War Era 

The Historian Tony Judt illustrates the post-war period as the interval immediately following the ending of a war. Post-war period marks the cessation of conflict entirely. Sri Lanka has entered the phase of post war in 2009 after militarily defeating the LTTE. Although the war is over one should not forget that   the aftermath of post combat stress factors. The combatants who fought a prolonged battle do not become normal citizens overnight. There are considerable numbers of soldiers with undiagnosed post combat reactions who could become psychologically vulnerable with ongoing life stresses.

The late manifestations of combat stress reactions could emerge in the post war era. According to Dr. Michael Robertson of the Mayo Wesley clinic ex- servicemen can experience delayed reactions of combat stress. He had documented delayed combat trauma reactions in WW2 veterans. The post war experiences in Korean and Vietnam wars indicate that combat stress could emerge in the post war era in great proportions. The US veterans who fought in the Korean and Vietnam wars had delayed combat trauma reactions and many ended up in self-harm or suicides. Similarly the British veterans who participated in the Falklands War and the Soviets veterans who fought in the Afghan War experienced traumatic combat trauma reactions in the post war periods.  Therefore the Sri Lankan   combatants who underwent immense combat stresses during the 30 year Eelam War are having impending mental health risks. Some of these reactions are still asymptomatic and could surface with aggravating factors. The recent reports indicate that there were several military suicides after the war.  In May 2012 a soldier attached to the 51st Division of the SLA  shot his colleague and then took his life after an argument  at a security check post near the Naga Viharaya in Jaffna.


The post war era is often linked with economic and psycho social problems. The war destroys the social fabric and the ex-combatants and civilians experience the hardships of war wrecked society. Economic recession may significantly elevate suicide rates in many regions. For example, high suicide rates during economic recession in Japan were documented during the post-World War II period, 1975-1990 (Goto et al, 1994).   Long-term exposure to war and postwar stresses could cause serious psychological consequences among the soldiers.  Therefore the combatants of the Sri Lankan military who fought the Eelam War need widespread psychosocial support system and case identification by the experts to prevent aftermath of the war trauma.  The research in Bosnia and Herzegovina indicated that postwar stressors did not influence the prevalence of PTSD but they did contribute to the intensity and number of posttraumatic symptoms. (Klaric et al., 2007).



Preventing Military Suicides 

Military suicides denote the unproductive way of managing the soldiers during the war and in the post combat era. It is the duty of the military organization to prevent suicides and self-harm among the soldiers.  Suicides do not occur in a vacuum and sometimes soldiers plan their suicides for months and in some instances for years. Many victims show suicide warning signs prior to their fatal acts. The unit members and the unit leaders should be trained and educated about the suicide warning signs. When a soldier with potential threat is identified, he should be handled carefully without punishing or any kind of harassments, and then refereed for medical / psychological management.
Combat trauma can cause depression and anxiety related ailments and often the victims are overwhelmed by stress and could become psychologically vulnerable.  As a result of these complications a combatant could think of suicide as the final solution. Therefore combat stress reactions should be detected effectively and extensive screening and potential case identification would be important to prevent suicides in the military.

The military should create awareness on suicide issue and should have a healthy communication system among its members. When there is a crisis the affected member should feel free to seek help. Obtaining services of the experts in suicide prevention is highly important. Over the last three decades the Sri Lanka Army launched an elongated battle with the World’s Deadliest Terrorist Organization without recruiting  Military Psychologists and for long years the Army had a few visiting Psychiatrists. These short sighted measures increased the psychological casualties in the military. Therefore to prevent further damage efficient military counselors, peer listeners should be trained to prevent suicides and selfharms.  All Medical Officers,   and Nurses attached to the Army should be trained to recognize the signs of mental illness, and trained in methods of suicide prevention.


War trauma is not specific to ranks and it could affect soldiers as well as the officers. The stigmatization of mental health issues is a debilitating problem in treatment of traumatized war veterans. Sometimes stigma and discrimination prevent combatants to seek psychological help. Therefore de stigmatization and health education are key components in preventing suicides in the military.

A special attention should be given to the combatants with the past history of hazardous combat exposure and if any signs of PTSD or Depression emerge they should be referred for medical treatments. The health staff should   actively screen for potential victims and offer support with respect and empathy.
The combatants helped to end a disastrous elongated armed conflict in this country. During the war many became psychological casualties and could not get   adequate psychological helps. Following the aggravating mental health problems many could not cope and went in to negative stress coping methods such as alcohol abuse, social violence, domestic violence and self-harm. A considerable percentage went further and selected death as a way out to end their psychological anguish. These military suicides   signify individual as well as a collective tragedy in the Sri Lankan society questioning our moral beliefs. In this context preventing suicides in the military are essential. We ought to take immediate actions to heal the members who risked their physical and mental health for the sovereignty of the country.


References 

Dean, C. (2000). Nam Vet : Making Peace with Your Past Wordsmith Publishing.
Ferrada-Noli, M., Asberg, M., Ormstad, K., Lundin, T., & Sundbom, E. (1998). Suicidal behavior after severe trauma. Part 1: PTSD diagnoses, psychiatric comorbidity and assessment of suicidal behavior. Journal of Traumatic Stress, 11, 103-112.
Fernando, N., Jayatunge, R.M. (2010). Combat Related PTSD among the Sri Lankan Army Servicemen.
Fernando, R., Hewagama, M.,Priyangika, W.D.D. (2010) Study of suicides reported to the Coroner in Colombo, Sri Lanka. Med Sci Law, January vol. 50 no. 1 25-28
Glass, A. J. (1973). Army Psychiatry before World War II,” in Neuropsychiatry in World War II
Jayatunge, R.M. (2010). Post Combat Depression (PCD) retrieved from  http://www.lankaweb.com/news/items/2010/10/19/post-combat-depression-pcd/
Klaric M, Klarić B, Stevanović A, Grković J, Jonovska S. (2007).  Psychological consequences of war trauma and postwar social stresses in women in Bosnia and Herzegovina.
Knox, K.L. (2008). Epidemiology of the relationship between traumatic experience and suicidal behaviors. PTSD Research Quarterly, 19(4).
Politico   Military suicides rising, even as combat eases. Retrieved from http://www.politico.com/news/stories/0612/77188.html
Rothberg JM, Rock NL, Del Jones F. (1984). Suicide in United States Army personnel, 1981–1982. Mil Med ;149(10):537-541.
Somasundaram, D. (2007). Collective trauma in northern Sri Lanka: a qualitative psychosocial-ecological study International Journal of Mental Health Systems , 1:5.
Win Over PTSD retrieved from http://winoverptsd.com/wp/persian-gulf-war-veterans-ptsd-rates-are-similar-to-vietnam-and-iraq-combat-vets/

Find Us On Facebook